[su_custom_gallery source=”media:5405″ limit=”20″ link=”none” target=”self” width=”140″ height=”140″ title=”never” class=””]
شنیا محەمەد
قۆناغی دووەم
بەشی شیکاری نەخۆشییەکان – زانكۆی نێودەوڵەتیی تیشك – هەولێر
دەمەوێت سەرەتای باسەكەم بە كۆیلایەتی و پێناسەكردنی دەستپێبكەم.
بە شێوەیەکی گشتی کۆیلایەتی بۆ دوو جۆر دابەش دەکرێت: کۆیلایەتی کۆن و کۆیلایەتی سەردەم. وەک ئەوەی کە هەموومان کەم تا زۆر پێی ئاشناین و دەیزانین کۆیلایەتی کۆن بریتی بووە لەوەی کە كەسێك ئازادی و مافی ژیان لە كەسێكی دیكە زەوت دەكات، و دەبێتە خاوەنی و بەرێوەی دەبات و فەرمانی پێ دەكات، بۆ ئەنجامدانی هەر شتێک كە خاوەنەكە بیخوازێت… بە پێچەوانەی كۆیەلایەتی كۆنەوە، کۆیلایەتی سەردەم مرۆڤ خۆی بە ئارەزوومەندانە قبووڵی دەکات و هەڵیدەبژێرێت، ئەمەش بە چەند ڕێگایەک ئەنجام دەدرێت.
یەكێك لەو رێگایانە، ئەو شتانەی ئێستایە كە پێیان دەگوترێن پێشكەوتن. هەندێک لەو پێشکەوتنانە زیاد لە پێویست گەورە کراون و وایان لێهاتووە کە نەتوانین بێ ئەوان بژین، پاشان کاریگەریمان لەسەر دروست دەكەن. یەک لەو کۆیلایەتییانەی کە دەستی بەسەر هەموو دنیادا گرتووە، کۆیلەبوونی مارکە و براندە جیهانییەکانە، دژی ئەو مارکانە نیم، بەڵام زیادەڕۆییەکی لە رادە بەدەری تێدا کراوە، پاشان کۆیلایەتی تەکنەلۆژیا، كە هەموو ئەمانە كاریگەریی زۆریان لەسەر خەرجكردنێكی بێ مانای پارە هەیە.
مارکە و براندە جیهانییەکان بە هەموو جۆرەکانییانەوە، دنیایان تەنیوە، بەڵام من لێرەدا نامەوێت ئاماژە بە خودی ماركە جیهانییەكان بكەم و لە ئاستیان كەم بكەمەوە، تەنها دەمەوێت باسێكی ریكلام بكەم كە چۆن رۆڵی لە ئاراستەكردنی خەڵكدا بینیوە، چونكە مافی هەر كەس و لایەنێكە كە بازرگانی بكات، كار بۆ بەرزكردنەوە و بەبازاركردنی كارەكەی و كاڵاكەی بكات، كەواتە مافی براندە جیهانی و براندە ئاساییەكانیشە بە هەموو جۆرێك ریكلام بۆ كاڵاكانیان بكەن، بۆ ئەوەی زۆرترین فرۆشیاریان بۆ پەیدا بكەن، لە بەرامبەردا كۆمپانیاكانی ریكلام ئەگەر ئەو براند و كۆمپانیا جیهانی و نا جیهانییانە نەبێت، ئەوانیش كارەكانیان رادەوەستێ. ئەوەی لێرەدا گرنگە ئەوەیە كە هاوڵاتی یاخود كڕیار ئاگاداری ئەو رەوتە بازرگانی، و دەكرێت بڵێم ئەو هەڵخەڵەتاندنە بێت، پێویستە كڕیار بە وریاییەوە تەماشای ئەو رەوتە بكات، چونكە لە كۆتاییدا هەمووان كار لەسەر مێشكی كڕیار دەكەن بۆ گەیشتن بە قازانجی ماددی خۆیان، نەك بۆ جوانكردنی كەسەكان و خۆشكردنی ژیان، چونكە ئەوەندەی من لە ژیان تێگەیشتبم، بە سادەییەكەیەوە جوان و خۆشە.
پێشتر ئاماژەم پێكرد كە كۆمپانیاكان، چ كۆمپانیای براندە جیهانی و نا جیهانییەكان بێت، یاخود كۆمپانیای ریكلام بێت، بۆ بەبازاڕكردنی كاڵاكانیان هەموو جۆرە ریكلامێك دەكەن، بەڵام با راستییەكیش بلێین، ریكلامەكانیان پرۆفیشناڵانەیە، نەك نا پرۆفیشناڵ و نا رێك، وەكو ئەو ریكلامانەی لەلایەن ئەوانەی پێیان دەگوترێت بەناوبانگەكانی سۆشیال میدیا! بەڕاستی زۆربەی كارەكانیان ئەوەندە لە ئاستێكی نزمدایە، من بەش بەحاڵی خۆم بێزیان لێ دەكەمەوە، كە بیریان لێ دەكەمەوە و لەخۆم دەپرسم (ئەوە بە جدی ئەو ریكلامەیان كردووە؟!)، لە بەرامبەردا بیر بە خەڵكانێكیش دەكەمەوە كە چۆن بەو ریكلامە ئاست نزمانە هەڵخەڵەتاون.
لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە، چۆن دەكرێت بێ سانسۆر و بێ گوێدانە لێكەوتەكانی ئەو ریكلامانە و لێكەوتەی كەسایەتیی كەسەكانی سۆشیال میدیا بەسەر كۆمەڵگەوە، لایەنێك چاودێرییان ناكات؟ دەكرێت بازاڕی ئازاد تا ئەو رادەیە ئازاد بێت كە لە ئازادی دەرچێت و كۆمەڵگا بەرەو ئاقارێكی تر ببات؟
ژیانی سەدەی ٢١ ئەو ژیانەیە كە هەموومان واماندەزانی پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا و زوو پەیوەندیكردن و ئاڵوگۆڕكردنی بیرووراكان، زیاتر بەیەكەوە دەمانبەستێتەوە، وامان لێ دەكات زیاتر لە یەكتری تێبگەین و ئارامتر بەیەكەوە بژین، بە گشتی وامدەزانی مەبەست لەو پێشكەوتنە خزمەتكردنە بە مرۆڤایەتی، كەچی زۆربەی بە پێچەوانەوە بوو.
ئێستا بەهۆی ئەو پێشكەوتنەوە، خۆمان دواكەوتین، لە رووی زانیارییەوە پڕ زانیارین، لە رووی تێری مێشكەوە، مێشكەكان بەتاڵییەكی زۆریان تێدایە.. لە رووی كۆمەڵایەتییەوە هەموومان ئاگامان لە یەكترییەوە و رەقیبین بەسەر یەكەوە، بەڵام لەرووی تێكەڵی كۆمەلایەتییەوە و هامشۆ و سەردانیكردن و چوونە ناو ناخی یەكتر و لەیەكتێگەیشتنەوە، دوورین، نامانەوێ نزیك ببینەوە…
نموونەكانی ژیانی سەدەی بیست و یەك زۆرن، بەڵام من تەنها دوو نموونەی سادە دەهێنمەوە، باسی خۆم ناكەم، خەڵكەكە زۆربەی هەرە زۆری وای لێ هاتووە، نموونەكان بە پرسیار دەیانهێنمەوە (چەند كەس لە ئێوە نامەی بۆ هاتووە لە كەسە نزیكەكانییەوە و وەڵامدانەوەكەی دواخستووە؟ چەند كەس پەیوەندیی تەلەفوونی وەڵام نەداوەتەوە و دوایی كە پەیوەندی كردۆتەوە، بەهانەیەكی نا راستی بۆ بەرامبەركەی هێناوەتەوە؟)
ئەو نموونانە و چەندین نموونەی دیكە، دەرخەری پێشكەوتنەكانی ئەم سەدەیەن، كەواتە پێشكەوتنێك كە خزمەتەكەی بەو شێوەیە بێت، لە جیاتی قازانجەكەی لە زەرەرەكەی زیاتر بێت، من دەلێم بە پێچەوانەوە، زەرەرەكەی لە قازانجەكەی زیاتر بوو!!
بۆیە لە كۆتاییدا دەلێم، بەو هیوایەم لەوە زیاتر نەبینە كۆیلەی مۆدێرن!