هێرۆ ئیسماعیل عارف
سەرنووسەر
(گەنجێك)
ئایا 8 چركەی ڤیدیۆیەك دەتوانێت كاریگەری بخاتە سەر سۆشیال میدیا؟ ئایا دەتوانێت گەورەترین هەڵمەتی كەمكردنەوەی رێژەی هەوادارانی كەسە بەناوبانگەكان دروست بكات؟
باوەڕ بكەن دەكرێت و روویداوە…
دوای ئەوەی ڤیدیۆیەكی كچێكی سوشیال میدیای ئەمریكی بەناوی (هایلی بەیلی) لەئاهەنگی (میت گالا) بۆ نمایشكردنی جل و بەرگ بڵاوبۆوە و تێیدا دەڵێت (با كێك بخۆن) دڵگرانی و تووڕەبوونێكی زۆری لە سۆشیال میدیادا نایەوە.
باشە بۆچی خەڵكەكە لە (با كێك بخۆن) تووڕە بوون؟
دەگێڕنەوە كە فەرەنسا لە سەدەی هەڤدە و هەژدەی زاییندا كە سەردەمی دەسەڵاتی لویسی شازدەهەم بوو، لەوپەڕی هەژاری و برسێتیدا بووە، رۆژێكیان دار و دەستەكەی لویس دەچنە لای خێزانەكەی بە ناوی (ماریا ئەنتوانێت) و پێی دەلێن كە خەڵكەكە برسییە، هەژاری و قات و قوڕی گەیشتۆتە ترۆپك، پێویستە چارەسەرەییەكیان بۆ بدۆزنەوە، تەنانەت نانیان نیە بیخۆن، لە وەڵامدا ماریا ئەنتوانێت دەڵێت: كەواتە با كێك بخۆن!
بەپێی مێژوونووسان یەكێك لە هۆكارەكانی هەڵگیرسانی شۆڕشی فەرەنسا ساڵی 1789 بەهۆی ئەم وتە بەناوبانگەی ماریا ئەنتوانێتەوە بووە، چونكە خەڵكە هەژارەكە و تەنانەت ئەوانەی كە دەیانویست وڵاتەكەیان تووشی كارەساتی گەورە نەبێتەوە، بەو وتەیە زۆر نیگەران و تووڕە بوون.
سەبارەت بە بابەتەكەی خۆمان…
ساڵانە ئاهەنگی (میت گالا) بۆ نمایشی جل و بەرگ لە ئەمریكا ساز دەكرێت، زۆربەی كەسایەتییە بەناوبانگەكانی جیهان بەشداری تێدا دەكەن، چونكە هەر لەو ئاهەنگەدا هاوكاری ماددی كۆدەكرێتەوە و ساڵانە بە ملیۆنان خەڵك چاوەڕوانی بینینی ئەو ئاهەنگەن و گرنگییەكی تایبەتی پێ دەدرێت، بەڵام ئەمساڵ جیاوازتر بوو لە ساڵەكانی تر، چونكە لەو كاتەی كە ئەو خاتوونە (هایلی) بۆ خۆدەرخستن و شانازیكردن بەو ئاهەنگە گەورەیەوە كە ملیۆنەها دۆلاری تێدا خەرج دەكرێت، و جیهان رووبەرووی برسێتی و جەنگ و كاولكاری دەبێتەوە، و منداڵ لە برساندا دەمرن، رستە بەناوبانگەی ماریا ئەنتوانێتی دووبارە كردەوە (با كێك بخۆن!!)
ئەو رستەیە كڵپەی لە ئاگری دڵی ئەو خەڵكە خستەوە كە دەیان ساڵە بەو نا دادپەروەرییەوە دەناڵێنن و دەبینن كەسانێك شەق لە پارە دەدەن و كەسانێكیش لەژێر هەڕەشەی جەنگ و برسێتیدا دەژین. هەر ئەمە بوو بە دەسپێكی (سەربڕی دیجیتاڵی)
پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە، ئایا ئەم نەوەیە دەتوانێت كۆتایی بە كاریگەران و بەناوبانگەكانی سۆشیال میدیا بهێنێت؟ ئەو كەسایەتییە كاریگەرانەی كە ئەو نەوانە دروستییان كردوون؟
دیارە دوای تێپەڕبوونی 200 ساڵ لەسەر ئەو وتەیەی كە بووە هۆكاری شۆڕشی فەرەنسا، ئەو 8 چركەیەش بۆتە هۆكاری شۆڕشێكی گەورە لەسەر ئەو كەسە كاریگەر و بەناوبانگانەی سۆشیال میدیا، چونكە بە ملیۆنان خەڵكی ناو سۆشیال میدیا لە هەموو وڵاتانی جیهان ئێستا دەستیان بە (سەربڕی دیجیتاڵی) كردووە بۆ لابردنی فۆڵۆ یاخود بلۆككردنی ئەو كەسایەتییانەی كە هەر ئەم خەڵكە خۆیان بوونە هۆكاری بەناوبانگبوونیان.
ئەو تووڕەبوونەی خەڵكی لە ئاهەنگەكە و لەو وتەیە، بوو بە هەڵمەتێكی گەورە بۆ بڵۆككردنی بەناوبانگەكان، بەتایبەتی ئەوانەی كە هیچ هەڵوێستێكیان نە بەرامبەر بەو جەنگ و كارەساتانە هەیە و نە بەرامبەر مردنی منداڵان لە برساندا هەیە.
دەزانن ئەو خەڵكە هەر بەوەندە نەوەستانەوە؟ بەڵكو هەڵمەتیان رێكخستووە بۆ بلۆككردنی كۆمپانیاكان و بەرهەمەكانی كەسە بەناوبانگەكان و هەر شتێك كە قازانجیان لەرێی ئەو بینەرانەوە پێ دەگەیێنێت. لە ماوەی چەند كاتژمێرێكدا (هاشتاگ)ێك بە ناونیشانی (#Blockout2024) لە هەموو سۆشیال میدیاكاندا دەرچوو، ئەمە گەیشتە وڵاتە عەرەبییەكانیش بەناونیشانی (#مقاطعة_المشاهیر) لە كاتێكدا لە جیهانی عەرەبیدا زۆربەی ئەو كەسایەتییانەی ناو سۆشیال میدیا سەرقاڵی ترێندە هندییەكەن (سەن سەنانانەن)!
بەو خێراییەی ئەو كەسانەی سۆشیال میدیا كە پێی بەناوبانگ بوون، بە هەمان خێرایی هەزاران هەوداریان لەدەست دەرچوو، دوای ئەوەی هەڵوێستیان بەرامبەر بەو كارەساتە مرۆییانە ئاشكرابوو كە هیچیان نەكردووە، بەمەش بۆ خەڵكەكە دەركەوت كە ئەوان هیچ گرنگییەك بە هەوادارانیان و بە لایەنی مرۆڤایەتیش نادەن.
راستە دوای ئەو بەزمە هەندێك لەو كەسە بەناوبانگانەی سۆشیال میدیا دەستیان كرد بە بڵاوكردنەوەی ڤیدیۆ بۆ روونكردنەوەی هەڵوێستی خۆیان، و هەوڵدانیان بۆ ئەنجامدانی هەڵمەتی كۆكردنەوەی هاوكاری بۆ لێقەوماوان، بەڵام ئەو روونكردنەوە و هەڵوێستە دواكەوتووەیان هیچ ئەنجامێكی باشی بۆ ئەوان لێ نەكەوەتەوە، چونكە خەڵكەكە لەوە تێگەیشتن كە ئەوان لە ترسی لەدەست نەدانی هەوادارەكانیان بەخۆدادەچنەوە، نەك لەبەر هەستی مرۆڤایەتی. پێشینان گوتەنی (تازە كار لەكار ترازا).
شۆڕشی دیجیتاڵی لەلایەن نەوەی دیجیتاڵەوە دەستیپێكرد، نەوەیەك كە ئۆقرەی نیە، چونكە كۆڕۆنا و جەنگ و كریزی ژیان و كارەساتی سروشتی زۆری بینیوە، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا نەوەیەك دەتوانێت پەیوەندیی دروست بكات و بە یەكیشەوە كاریگەری دروست بكەن، چونكە رۆشنبیرن و رۆشنبیرییان زۆر لەو سنوورەی تێیدا دەژین زیاترە، بۆ نموونە گەنجێكی هەرێمی كوردستان لەرێی یەكێك لە یارییە ئەلیكترۆنییەكانەوە پەیوەندیی لەگەڵ گەنجێكی رۆژئاوا دروسست دەكات، هەردووكیان هەودارای كەسایەتییەكی ئاسیەوین و گفتوگۆ لەبارەی ئەو كەسایەتییەوە دەكەن و زانیاری دەگۆڕنەوە، ئەمە وا دەكات بڵێین كە ئەم نەوەیە گرنگییەكی تەواو بە بابەتی كۆمەڵایەتیی و مرۆڤایەتی دەدات، ئەمەش وایكردووە بتوانن لە دژی هەر زوڵم و زۆردارییەك یەكبگرن بێ ئەوەی بیر بەوە بكەنەوە كەسی زوڵملێكراو خەڵكی كوێیە و ئایینی چییە و رەنگی چییە.
لەوانەیە هەر ئەو خەڵكەی كە سەردەمێكیان بۆ ئەو كەسانە دروست كرد بۆ ئەوەی لە سۆشیال میدیادا گەورە ببن، هەر ئەوان ببنە هۆكاری كۆتایی پێ هێنان بەو سەردەمە.